Wolisz posłuchać?
Kliknij tutaj, aby odtworzyć w aplikacji Substack
Ludzie często pytają mnie, czy sztukę należy traktować jako inwestycję. Zwykle mają na myśli aspekt finansowy, ale nie sądzę, by na tym kończyło się to pytanie. Częściej tak naprawdę pytają, czy dzieło, które dziś ich przyciąga, nadal będzie wydawało się właściwe za kilka lat — gdy emocje związane z zakupem opadną, a praca stanie się częścią ich codziennego życia.
Właśnie w tym sztuka różni się od większości rzeczy, które kupujemy.
Obrazu nie zużywa się ani szybko nie wymienia. Żyjesz w jego obecności. Mijasz go rano, dostrzegasz kątem oka z innego pomieszczenia i odbierasz go inaczej w zależności od światła, pory roku, nastroju czy tego, co akurat dzieje się w Twoim życiu. Niektóre dni może spokojnie pozostawać w tle. Innym razem może niespodziewanie zatrzymać Cię na chwilę.
Właśnie dlatego idea inwestowania w sztukę jest bardziej złożona niż pytanie, czy obraz może zyskać na wartości. Oczywiście może mieć wartość finansową, ale nie jest to jedyny zysk. Wartość wynika również z tego, jak dzieło zmienia wnętrze, jak wtapia się w dom i jak staje się częścią czyjegoś sposobu życia.
Dla kolekcjonerów, zwłaszcza tych kupujących oryginalne obrazy lub limitowane edycje grafik od żyjącego kanadyjskiego artysty, zwykle istotna jest równowaga między intuicją a namysłem. Pierwsza reakcja ma znaczenie. Podobnie jak więź. Warto jednak zwolnić i zadać sobie pytanie, czy dzieło ma dość siły wyrazu, by pozostać z Tobą przez długi czas.
Jako kanadyjski artysta tworzący współczesne malarstwo pejzażowe często o tym myślę. Dobre dzieło sztuki nie tylko wypełnia ścianę. Wnosi coś do wnętrza. Może nieść ze sobą poczucie miejsca, wspomnienie, ruch, pogodę, światło lub bezruch.
Widziałem kolekcje budowane szybko — czasem pod wpływem rozpędu, trendów lub aprobaty otoczenia. Widziałem też kolekcje tworzone powoli, dzieło po dziele, w których każda praca zdaje się zasługiwać na swoje miejsce. Takie wolniej budowane kolekcje często lepiej się starzeją. Nie tylko pod względem wizualnym czy finansowym, lecz także emocjonalnym. Dzieła dłużej pozostają na ścianach, ponieważ nadal wydają się istotne, gdy życie wokół nich się zmienia.
#264 – Guiding Light autorstwa Jeffa Dillona
Sztuka, która pozostaje z Tobą
Jednym z najważniejszych aspektów kolekcjonowania sztuki jest nauczenie się różnicy między zachwytem nad dziełem a pragnieniem życia z nim na co dzień. Obraz może być technicznie znakomity, efektowny wizualnie lub popularny wśród innych, a mimo to nie być właściwym dziełem do Twojego domu. Nie oznacza to, że jest nieudany. Po prostu nie ma między Wami więzi.
Sztuka potrafi coś ujawniać — czasem delikatnie, a czasem w sposób niekomfortowy. Dzieła, które wprowadzamy do naszych domów, mówią coś o tym, co cenimy, co nas przyciąga i z jaką obecnością jesteśmy gotowi żyć przez długi czas. Rozważając zakup oryginalnego obrazu, warto wyjść poza to, jak wygląda w jednej chwili. Zastanów się, jakie odczucie wnosi do pomieszczenia. Czy porządkuje przestrzeń, dodaje ruchu, wprowadza ciszę, utrzymuje napięcie albo skłania do refleksji? Czy czujesz, że będziesz chcieć do niego wracać, a nie tylko że raz przyciągnie Twój wzrok?
To ważne, ponieważ sztuka nie pozostaje statyczna, gdy trafia do domu. Zmienia się wraz z pomieszczeniem. Zmienia się w zależności od światła. Zmienia się wraz z osobą, która na nią patrzy. Obraz, który w jednej porze roku wydaje się odważny, w innej może działać uspokajająco. Ciche dzieło może z czasem nabrać większej siły, ponieważ nie domaga się uwagi od razu i w całości.
Nie każda znacząca reakcja na sztukę pojawia się natychmiast. Niektóre dzieła potrzebują czasu. Inne od razu wydają się właściwe, ale nie pozostają z nami na długo. Ta różnica ma większe znaczenie, niż wiele osób się spodziewa. Dzieła, które trwają, to często te, które nadal mają coś do zaoferowania, gdy minie efekt nowości.
To jeden z powodów, dla których uważam, że życie ze sztuką różni się od samego posiadania sztuki. Posiadanie może być transakcją. Życie z dziełem jest relacją.
Kupowanie dzieł od żyjącej artystki
Kupowanie dzieł sztuki od żyjącej artystki dodaje temu doświadczeniu kolejną warstwę. Nie kupujesz tylko przedmiotu. Wspierasz aktywną praktykę twórczą, dorobek oraz osobę, która wciąż tworzy, zmienia się, rozwija i wnosi swoje prace w świat.
Nie oznacza to, że każdy zakup musi być emocjonalny lub przesadnie poważny. Czasem dzieło po prostu wydaje się właściwe. Może przypominać komuś miejsce, porę roku, wspomnienie lub uczucie, które chce zachować blisko siebie. W wielu przypadkach to osobista reakcja nadaje dziełu trwałą wartość.
Jako kanadyjska artystka, tworząca głównie współczesne pejzaże, często słyszę od kolekcjonerów, że w pierwszej kolejności reagują na poczucie miejsca lub atmosferę. Na początku mogą dokładnie nie wiedzieć, dlaczego obraz ich przyciąga. Może chodzić o ruch na niebie, siłę drzewa, wspomnienie jeziora albo wrażenie pogody przemijającej przez krajobraz. Z czasem ta pierwsza reakcja staje się wyraźniejsza.
To jedna z cichych nagród kolekcjonowania sztuki. Uczysz się własnego spojrzenia.
Zaczynasz rozumieć, do czego wracasz. Zauważasz, czy przyciąga Cię kolor, struktura, ruch, spokój, napięcie, opowieść czy określony rodzaj światła. Kolekcja staje się zapisem tych wyborów. Nie musi być idealna. Musi być szczera.
Finansowy aspekt inwestowania w sztukę
Nierealistyczne byłoby stwierdzenie, że finansowy aspekt sztuki nie ma znaczenia. Oryginalne obrazy mogą być wartościowymi zakupami, a kolekcjonerzy powinni czuć satysfakcję z tego, co wprowadzają do swojego domu.
Jednocześnie sztuka nie jest tym samym co akcje, obligacje czy gwarantowany instrument finansowy. To nie jest porada finansowa i nie uważam, że dzieła sztuki należy sprowadzać do takiego sposobu myślenia. Rynek sztuki może być nieprzewidywalny. Gusty się zmieniają. Kariery artystów rozwijają się na różne sposoby. Wartość niektórych dzieł może wzrosnąć, a innych nie.
Dlatego nadal uważam, że najsilniejszym powodem, by kupić dzieło sztuki, jest chęć życia z nim na co dzień.
Wartość finansowa może mieć znaczenie. Kariera artysty może mieć znaczenie. Wielkość edycji, materiały, pochodzenie, stan i dokumentacja również mogą być istotne. W przypadku oryginalnych obrazów i grafik z limitowanych edycji te szczegóły pomagają zachować długoterminową integralność dzieła. Powinny jednak wspierać decyzję, a nie zastępować więź z dziełem.
Obraz, który już ma znaczenie w twoim życiu, ma wartość samą w sobie. Zmienia pomieszczenie. Zmienia sposób, w jaki doświadczasz swojego domu. Może stać się częścią rodzinnych rozmów, codziennych rutyn i osobistych wspomnień. Taka wartość jest trudna do zmierzenia, ale nie jest mała.
#302 – Między szczytami – oryginalny obraz
Życie z dziełem sztuki na przestrzeni czasu
Jedną z interesujących rzeczy w kolekcjonowaniu sztuki jest to, że twoja relacja z dziełem może z czasem się zmieniać.
Obraz, który w chwili zakupu wydawał się odważny, z czasem może zacząć wydawać się spokojny. Dzieło, które kiedyś wydawało się ciche, może stać się tym, które zauważasz najczęściej. Praca, która pasowała do jednego pokoju, nagle może nabrać większego sensu w innym miejscu.
To nie jest problem. To część życia ze sztuką.
Dzieło sztuki nie zastyga w chwili, gdy je nabywasz. Nadal istnieje wraz z twoim życiem. Towarzyszy ci podczas przeprowadzek, remontów, zmieniających się pór roku, uroczystości, strat, zwyczajnych dni i wszystkich drobnych zmian, które z czasem zachodzą w domu. W końcu zaczyna nieść ze sobą część tej osobistej historii.
Dlatego uważam, że kolekcjonerzy powinni dawać dziełom czas. Nie oceniaj dzieła wyłącznie na podstawie pierwszego tygodnia, który spędzi na ścianie. Pozwól mu się zadomowić. Pozwól, by pomieszczenie dostosowało się do niego. Daj sobie szansę zobaczyć je o różnych porach dnia. Niektóre dzieła odkrywają swoje znaczenie powoli, a to stopniowe odkrywanie może być częścią ich siły.
Jednocześnie nie każde dzieło musi na zawsze pozostać w tym samym miejscu. Czasem przeniesienie obrazu do innego pokoju pozwala spojrzeć na niego świeżym okiem. Czasem ustawienie go w pobliżu innych mebli, oświetlenia lub otaczających dzieł całkowicie zmienia odbiór. Kolekcja powinna mieć przestrzeń, by oddychać.
Robienie miejsca na to, co nadejdzie
Relacje z dziełami sztuki się zmieniają. Praca, która kiedyś wydawała się niezbędna, może już nie pasować do Twojej przestrzeni, Twojego życia ani kierunku, w którym zmierza Twoja kolekcja. Nie umniejsza to jej wartości i nie oznacza, że pierwotna decyzja była błędna. Odzwierciedla po prostu rozwój.
Dla wielu kolekcjonerów robienie miejsca nie oznacza straty. Chodzi o klarowność.
Miejsce na ścianach jest ograniczone. Podobnie jak uwaga. Gdy każda ściana jest zapełniona, nawet znaczące dzieła mogą zacząć ze sobą konkurować. Tworzenie przestrzeni pozwala wyraźniej dostrzec niektóre prace, zamiast pozwolić im zniknąć w wizualnym chaosie.
Czasami oznacza to przeniesienie dzieła do innego pomieszczenia. Czasami przekazanie go komuś w rodzinie. Czasami pozwolenie mu na całkowite opuszczenie Twojego domu. Liczy się to, by decyzja była przemyślana, a nie podjęta pod wpływem impulsu.
Sztuka nabiera znaczenia dlatego, że żyje się z nią na co dzień, a nie dlatego, że przechowuje się ją w nieskończoność.
Zrobienie miejsca nie wymazuje tego, co było wcześniej. Tworzy ciągłość. Uznaje, że kolekcjonowanie nie jest czymś statycznym. Żywa kolekcja powinna móc rozwijać się wraz z osobą, która z nią żyje.
#303 – Langiro: Echo pozostaje – oryginalny obraz
Kolekcjonowanie oryginalnej sztuki z namysłem
Niezależnie od tego, czy kupujesz swoje pierwsze dzieło sztuki, czy rozwijasz kolekcję tworzoną od lat, to właśnie świadomy wybór pozostaje na dłużej.
Kolekcjonowanie z namysłem nie oznacza analizowania każdej decyzji w nieskończoność. Oznacza zwracanie uwagi na to, co pozostaje z Tobą, gdy minie pierwsze wrażenie. Oznacza poznawanie artysty, materiałów, procesu twórczego i szerszego dorobku. Przede wszystkim oznacza zadanie sobie pytania, czy dane dzieło pasuje do Twojego życia, a nie tylko czy dobrze wygląda na fotografii.
Dla niektórych kolekcjonerów może to oznaczać wybór jednego oryginalnego obrazu, który stanie się centralnym punktem pomieszczenia. Dla innych może to oznaczać stopniowe budowanie kolekcji za pomocą limitowanych edycji grafik, mniejszych prac lub dzieł połączonych tematem, kolorem, miejscem albo nastrojem. Nie ma jednego właściwego sposobu kolekcjonowania.
Najlepsze kolekcje są osobiste. Nie wyglądają, jakby zostały stworzone po to, by podążać za trendem. Są świadectwem uwagi, wspomnień i dokonywanych wyborów.
Właśnie w tym zaczyna się prawdziwa inwestycja.
Sztuka nie jest wartościowa wyłącznie dlatego, że jej cena może wzrosnąć. Jej głębsza wartość ujawnia się z czasem — w tym, jak współistnieje z Tobą, stawia Ci wyzwania, daje Ci oparcie i pozostaje obecna, gdy Twoje życie się zmienia. Taka forma inwestycji rzadko mieści się w arkuszu kalkulacyjnym, ale często sprawdza się w prawdziwym życiu.
Dziękuję za lekturę,
~ Jeff
